► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 1 september 2026)
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 26 mei 2026)
Onze trainingen combineren praktische toepasbaarheid met een stevige wetenschappelijke basis.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 876
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 1 september 2026)
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 26 mei 2026)
Onze trainingen combineren praktische toepasbaarheid met een stevige wetenschappelijke basis.
► Opwaartse en neerwaartse spiralen tussen begeleider en cliënt
We verzorgden een trainingssessie met begeleiders die werken met mensen met een lichamelijke, verstandelijke of meervoudige beperking en met mensen met niet-aangeboren hersenletsel. We stelden aan het begin een eenvoudige vraag: wat vind je leuk aan je werk? De deelnemers praatten in duo’s over de vraag door. Toen we de antwoorden bespraken, kwam er iets naar boven dat ik graag wil delen.
► Succesfactoren voor organisatieverandering
Dempsey et al (2021) schreven een review over de succes- en faalfactoren van organisatieverandering. Uit de review kwamen vier sleutel factoren voor succes naar voren en drie sleutelfactoren voor falen. De eerste twee succesfactoren (communicatie en het creëren van een visie) komen nog iets prominenter voor in onderzoeken, dan de derde (participatie) en de vierde (topmanagement), maar de vier succesfactoren impliceren geen hiërarchie.
► Iteratieve mindset: hoe mensen tegenslag overleven en gewoontes opbouwen
Wie probeert af te vallen, productiever te werken of welke andere langetermijnverandering dan ook door te voeren, kent het patroon: een paar weken loopt het, dan komt er een tegenslag, en daarna verdampt de motivatie. Goede voornemens zijn niet het probleem. Het probleem is wat er gebeurt op het moment dat het even tegenzit. Een nieuwe Amerikaanse studie van Bobinet et al. (2026) onderzoekt een mentaal model dat hierbij een rol zou kunnen spelen: de iteratieve mindset. In twee studies, één over afvallen en één over werkproductiviteit, kijken de auteurs of mensen met een sterkere iteratieve mindset meer automatische gewoontes ontwikkelen en daardoor succesvoller zijn in het bereiken van hun doelen.
► Het tijdperk van de diagnoses
Suzanne O’Sullivan, een neuroloog en huisarts, schreef het boek ‘The age of diagnosis’. Met dit boek beoogt ze de manier van denken over diagnoses te voeden en te veranderen. De drie termen die kernbegrippen vormen in haar boek zijn onderdiagnose, overdiagnose en overbehandeling/overmedicalisering. Onderdiagnose betekent dat mensen met ziektes kampen die niet worden onderkend. Overdiagnose betekent dat mensen een diagnose krijgen die meer kwaad doet dan goed. Overbehandeling/ overmedicalisering betekent dat mensen behandeld worden voor iets dat niet behandeld hoeft te worden.
► Logische consequenties: conceptuele aanscherpingen
Eerdere artikelen op deze site beschreven de logische-consequentie-aanpak (LC-aanpak) als een effectieve reactie op herhaald ongewenst gedrag. Kort samengevat: wanneer sturen (verwachting plus rationale) niet volstaat, verbind je een beperking of taak aan het gedrag die een directe relatie heeft tot het probleem. Deze aanpak werkt beter dan straffen, niet-ingrijpen of blijven uitleggen, omdat de interventie begrijpelijk is en internalisatie bevordert in plaats van belemmert. Onlangs publiceerden Gagnon et al. (2026) een integratief theoretisch kader voor logische consequenties (LC). Hun artikel voegt enkele zinvolle aanscherpingen toe.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 875
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026)
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 26 mei 2026)
► Morele motivatie
Als je ziet dat een grote man een klein kind schopt, voel je waarschijnlijk direct: ‘Dit is fout.’ Je hoeft er niet over na te denken, je morele oordeel is er direct. Psychologen hebben verschillende theorieën over de oorsprong van die morele oordelen. Theriault (2023) beschrijft in dit hoofdstuk hoe ons voorspellende brein en de theorie van geconstrueerde emoties een biologische en sociale verklaring bieden voor onze morele motivatie en normatieve oordelen.
► Mindset en sociale vergelijking na een tegenslag
Een wat minder bekende studie uit 2008 van A. David Nussbaum en Carol Dweck. legt een interessant groeimindset-mechanisme bloot. In het onderzoek slaan de auteurs een brug tussen Dwecks groeimindsettheorie en de sociale vergelijkingstheorie van Leon Festinger.
► Cortisol is een energiebooster
Cortisol is een energiebooster en is niet zozeer een stresshormoon. In het boek sevenandahalf lessons about the brain legt Lisa Feldman-Barrett uit dat het aanmaken van cortisol een manier is van je brein om snel energie te laten produceren.
► Excelleren is geen eigenschap
Een lege gang op MIT, ’s avonds laat. Op een schoolbord staat een wiskundig probleem dat een professor als uitdaging heeft achtergelaten voor zijn beste studenten. Een schoonmaker stopt met dweilen, pakt een krijtje, en lost het probleem op. Niet na weken studeren. Niet na een gespecialiseerde opleiding. Hij kijkt, hij ziet het, hij schrijft het antwoord op. Alsof het altijd al in hem zat. Het is de beroemdste scène uit Good Will Hunting, en het is een van de meest geliefde films van de afgelopen dertig jaar. We vinden het verhaal ontroerend. We gunnen Will zijn doorbraak. We zijn gefascineerd door zijn genialiteit. Maar wat de film zo aantrekkelijk maakt, is precies wat er niet klopt: in de echte wereld lost niemand complexe wiskundige problemen op zonder jarenlange training. De film schrapt het pad en houdt alleen het eindpunt over, en noemt dat “genie.” We herkennen allemaal dat het onrealistisch is zodra we erover nadenken. Toch vinden we het een mooi verhaal. Dat zegt iets over hoe graag we excelleren zien als iets wat iemand is, in plaats van iets wat iemand doet.
► Elizabeth Andersons pleidooi tegen ideaaldenken
Stel, je wilt iets belangrijks verbeteren. Je werksituatie, je team, de organisatie waarvoor je werkt, of de samenleving. Wat is dan de eerste vraag die je jezelf stelt? Voor veel mensen is dat: hoe zou de ideale situatie eruitzien? Pas als je weet waar je naartoe wilt, kun je immers bepalen welke stappen je moet zetten. Deze redenering klinkt logisch en is terug te vinden in strategische planning, in missie- en visietrajecten, in het werken met Ist-Soll-analyses en met stippen aan de horizon. Herken je die werkwijze? Vind je haar overtuigend? Er zijn goede redenen om te concluderen dat deze werkwijze die we ideaaldenken zouden kunnen noemen onverstandig is. De Amerikaanse filosofe Elizabeth Anderson laat overtuigend zien waarom.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 874
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren: start binnenkort
Op 14 april start een nieuwe ronde van de intensieve Training Progressiegericht Coachen & Adviseren. De training (die Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser geven) bestaat uit zes groepssessies waarin je de progressiegerichte technieken steeds preciezer en grondiger in de vingers krijgt. De inhoud is praktisch en tegelijk gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Je oefent uitgebreid met je eigen cases en zet sessie na sessie je interventies scherper en vloeiender in. De training is geschikt voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers. De Training Progressiegericht Leidinggeven is al nagenoeg vol; voor de Training Progressiegericht Coachen & Adviseren zijn nog enkele plekken beschikbaar. Meer informatie en inschrijven: https://cpwportal.nl/product/training-progressiegericht-coachen-start-14-april-2026/. Vragen? Bel of mail gerust (06 29182949/ info@progressiegerichtwerken.com).
►Mandaat vragen: een kleine interventie met grote impact
In veel professionele gesprekken, of het nu gaat om coaching, training, leidinggeven of teamfacilitatie, bestaat er een techniek die eenvoudig lijkt maar verrassend krachtig is: mandaat vragen. Mandaat vragen houdt in dat je als professional expliciet toestemming vraagt aan je gesprekspartner of groep voordat je een volgende stap zet. Je vraagt bijvoorbeeld: “Mag ik je daar een vraag over stellen?”, “Zullen we verdergaan naar het volgende onderwerp?”, of “Is het goed als ik een suggestie doe?” Het is een korte interventie, soms niet meer dan één zin, die het verloop van een gesprek fundamenteel kan beïnvloeden.
►Subtiele groeimindsetsuggestie
Hanneke is docent wiskunde. Ze merkt in haar klassen vrijwel elke dag dat leerlingen angstig zijn voor haar vak. Veel leerlingen hebben in de loop van hun leven de overtuiging ontwikkeld dat wiskunde iets is waar je al dan geen talent voor hebt
►Simpson’s paradox: wat werkt voor de meesten hoeft niet voor iedereen te werken
Neem iets alledaags: feedback. Op groepsniveau laat onderzoek zien dat positieve feedback gemiddeld motiverend werkt. Dat is het soort bevinding dat een managementboek haalt, dat een training binnenkomt, dat een leidinggevende meeneemt als vuistregel: geef positieve feedback, dan motiveer je mensen. Maar dat gemiddelde verbergt een patroon dat alleen zichtbaar wordt wanneer we de interactie tussen persoon en taak serieus nemen.
►Diverse manieren om mandaat te vragen
In veel progressiegerichte gesprekken is het belangrijk om te zorgen dat je gesprekspartner je mandaat geeft voor het gesprek. Als je bijvoorbeeld coach bent, adviseur, trainer of collega is je gesprekspartner vrij om al dan niet met jou in gesprek te willen gaan. Je hebt in die rollen niet, vanuit je functie, automatisch het recht om je met de doelen en de progressie van de ander te bemoeien.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 873
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren: start over twee weken
Op 14 april start een nieuwe ronde van de intensieve Training Progressiegericht Coachen & Adviseren. De training (die Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser geven) bestaat uit zes groepssessies waarin je de progressiegerichte technieken steeds preciezer en grondiger in de vingers krijgt. De inhoud is praktisch en tegelijk gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Je oefent uitgebreid met je eigen cases en zet sessie na sessie je interventies scherper en vloeiender in. De training is geschikt voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers. De Training Progressiegericht Leidinggeven is al nagenoeg vol; voor de Training Progressiegericht Coachen & Adviseren zijn nog enkele plekken beschikbaar. Meer informatie en inschrijven: https://cpwportal.nl/product/training-progressiegericht-coachen-start-14-april-2026/. Vragen? Bel of mail gerust (06 29182949/ info@progressiegerichtwerken.com).
► Podcast: progressiegerichte praktijkvoorbeelden
In deze aflevering van de podcast vertellen Coert Visser en ik (Gwenda Schlundt Bodien) over mooie progressiegerichte voorbeelden uit de praktijk. Hoe passen deelnemers aan onze trainingen progressiegericht leidinggeven en progressiegericht coachen en adviseren de aanpak toe in hun leven, zowel op het werk als privé? De volgende voorbeelden passeren de revue:
- een leidinggevende past de cirkeltechniek toe in zijn nieuwe team
- een schoonmaker reageert effectief op aanvallende feedback van een collega
- een aannemer die structureel zijn afspraken niet nakomt gaat dat wel doen nadat de leidinggevende van een woningbouwvereniging een effectief stuurgesprek heeft gevoerd
- een docente op een MBO-school voert een kleine verandering door, en bereikt een grote verbetering door anders om te gaan met huiswerk
- een onvrijwillige coachee ervaart via de kantelinterventie toch nut van het gesprek met de progressiegerichte coach
- een leidinggevende die ook vader is gaat thuis bij zijn kinderen van 3 en 5 jaar jong progressiegericht sturen en daarmee verbetert de sfeer thuis enorm
- een MT van een consultancy bureau lost een conflict op met behulp van een progressiegerichte teambegeleider
- een schooldirecteur en alleenstaande moeder van vijf kinderen brengt een focus op progressie aan tijdens het avondeten
- een docent helpt en stuurt een leerling die telkens haar wiskundeboek niet bij zich heeft in de les
- een trajectbegeleider bij het UAF benut de CPW-zeven stappen aanpak en haar cliënt hervindt zijn optimisme
► Binnenkort verschijnt: De Dynamische Mens
Over ongeveer twee weken verschijnt mijn nieuwe boek De Dynamische Mens: Voorstel voor een nieuwe psychologie. Het boek stelt dat het statische mensbeeld, het wijdverbreide idee dat mensen dragers zijn van vaste eigenschappen, niet houdbaar is. Niet als beschrijving van hoe mensen functioneren, niet als verklaring van gedrag, en niet als basis voor beleid of begeleiding. Het biedt een alternatief: een dynamisch, interactionistisch mensbeeld dat beter aansluit bij wat wetenschappelijk onderzoek ons inmiddels laat zien.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 872
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► De Cirkeltechniek is verschenen als hardcover
In 2020 verscheen het boek De Cirkeltechniek als paperback. Vanaf vandaag is het boek verschenen als uitgebreide hardcover-editie. Er waren twee aanleidingen voor deze heruitgave. Ten eerste werd in de afgelopen jaren steeds duidelijker dat de cirkeltechniek het best werkt wanneer je er niet eenmalig mee werkt, maar er regelmatig op terugkomt. De cirkeltechniek is nog waardevoller als je hem toepast in een cyclisch proces dat ontstaat wanneer je de cirkels er steeds weer bij pakt en samen kijkt welke progressie er is geboekt. Ten tweede bleek er in trainingen en coachingsessies behoefte aan kant-en-klare werkvormen die je direct kunt gebruiken.
► Stok achter de deur
Stok achter de deur, daarmee wordt vaak gedoeld op een motivatieprikkel om iets te gaan doen. Je hebt bijvoorbeeld aan je vriend beloofd om op dinsdagavond te gaan hardlopen en die afspraak werkt voor je als een stok achter de deur om daadwerkelijk te gaan terwijl je misschien liever op de bank was blijven zitten.
►Progressiegericht communiceren als kwaliteitsadviseur
Professionals die de kwaliteit van het werk van anderen moeten controleren en hen moeten helpen om hun werk te verbeteren, kunnen diverse progressiegerichte interventies gebruiken. In de onderstaande checklist staan aspecten van algemene progressiegerichte communicatie, negatieve feedback geven en complimenten geven die dergelijke professionals kunnen benutten. Zo verlopen gesprekken soepeler en vergroot je de kans dat er progressie wordt geboekt naar aanleiding van een gesprek.
► Emoties en voorspellingsprecisie
Iedereen heeft de ervaring van emoties. Je voelt je angstig, blij of depressief, en er gaat geen moment voorbij dat er geen sprake is van emoties. Hoe onze emoties werken en wat de functie ervan is, is een vraag waarop tegenwoordig heel andere antwoorden worden gegeven dan tientallen jaren geleden. Op deze site schreef ik al over de theorie van geconstrueerde emoties, over controverses in emotie-onderzoek, over de plek van emoties in ons CPW-progressiemodel, over hoe kennis van emoties samenhangt met emotieregulatie en over de vier componenten van ons voorspellende brein.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 871
.jpg)
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► Ontwerpen van een logische consequentie
In bijzondere omstandigheden kan een medewerker of een leerling herhaald ongewenst gedrag vertonen. Een medewerker houdt zich bijvoorbeeld regelmatig niet aan bepaalde veiligheids- of werkvoorschriften. Een leerling plakt herhaaldelijk kauwgom onder zijn stoel. De leidinggevende en de docent hebben al meerdere malen progressiegericht gestuurd, via stuurvragen en progressiemonitoring, maar het ongewenste gedrag blijft bestaan. Er zijn drie veelvoorkomende niet-effectieve manieren van omgaan met herhaald ongewenst gedrag: niet-ingrijpen, blijven uitleggen of overgaan op straffen. Hier kun je daar meer over lezen, bekijken en beluisteren. In deze bijdrage reik ik reflectievragen aan, aan de hand waarvan je een logische consequentie kunt ontwerpen.
► Deuropeners: hoe progressie mogelijk wordt gemaakt
Wanneer mensen leren, groeien en beter gaan functioneren, zijn we geneigd om te zoeken naar de oorzaak daarvan. Welke interventie heeft het verschil gemaakt? Wat heeft de verandering teweeggebracht? Maar misschien is die manier van kijken te beperkt. Misschien is veel van wat werkt in onderwijs, coaching en leiderschap niet het veroorzaken van verandering maar het mogelijk maken ervan. Dat verschil, tussen veroorzaken en mogelijk maken, zou wel eens fundamenteler kunnen zijn dan het op het eerste gezicht lijkt. Het heeft consequenties voor hoe we interventies begrijpen, hoe we naar menselijk functioneren kijken, en hoe we de hardnekkige vraag benaderen waarom sommige mensen zoveel verder komen dan anderen. In dit artikel introduceer ik het begrip “deuropener” als een manier om dat verschil precies te maken.
► Ik vind nee zeggen helemaal niet moeilijk!
Ken je dat? Dat iemand bijna triomfantelijk zegt ‘nee’ zeggen helemaal niet moeilijk te vinden? En dat jij dan denkt: ‘Dat heb ik gemerkt, dat jij heel makkelijk ‘nee’ zegt!’ In de loop der jaren heb ik geleerd dat deze uiting een teken kan zijn dat de betreffende persoon helemaal niet zo effectief is in ‘nee’ zeggen. De persoon zegt inderdaad ‘nee’, maar er is nevenschade.
► Ken de kracht van omslagpunten: progressie kan soms veel sneller gebeuren dan we denken
Vrijwel iedereen kent het gevoel. Je maakt je zorgen over een groot probleem (klimaatverandering, politieke instabiliteit, sociale ongelijkheid) en je denkt: dit gaat nog heel lang duren. Of erger: dit komt nooit meer goed. Het is een begrijpelijk gevoel. Als je de huidige stand van zaken bekijkt en een rechte lijn naar de toekomst trekt, is de conclusie vaak somber. Maar die rechte lijn is precies waar het misgaat. Complexe systemen veranderen namelijk zelden geleidelijk. Ze vertonen een patroon dat wetenschappers een omslagpunt noemen: lange perioden van schijnbare stilstand, gevolgd door een plotselinge versnelling die bijna niemand had voorzien. Wie dit mechanisme begrijpt, heeft een krachtig tegengif tegen ongefundeerd pessimisme, en een reden om te blijven handelen, ook wanneer het effect van dat handelen nog onzichtbaar is.
► Je kunt mensen elke dag brood geven…
‘Je kunt iemand een vis geven en hij heeft een dag te eten. Maar je kunt hem ook leren vissen en hij heeft zijn hele leven eten.’ Dat is een van de meest geciteerde wijsheden ter wereld. De boodschap is helder: help mensen niet door het voor ze te doen, maar door ze in staat te stellen het zelf te doen. In een tijd waarin steeds meer mensen de overstap maken naar plantaardig eten, leek het me tijd voor een modernere versie: ‘Je kunt mensen elke dag brood geven, maar je kunt ze ook leren graan te verbouwen.’
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 870
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► De yes-set: van Milton Erickson tot progressiegericht samenvatten
De yes-set is een bekende techniek in de wereld van de psychotherapie, coaching en communicatie. In dit artikel leg ik uit wat het inhoudt en hoe deze geïntroduceerd werd door hypnotherapeut Milton Erickson. Ondanks de bekendheid van de techniek is er verrassend weinig empirisch bewijs voor de effectiviteit ervan. In progressiegericht werken werken we met enkele technieken, zoals het principe eerst aansluiten, dan doorschakelen en progressiegericht samenvatten die een vergelijkbaar effect hebben maar toch rusten op enkele andere principes.
► Emotionele integratie en welbevinden
Harm heeft een knoop in zijn maag van spanning en verdriet. Zijn vrouw heeft hem vanochtend verteld dat ze er sterk over denkt van hem te willen scheiden. Harm kan nu op verschillende manieren omgaan met die spanning en dat verdriet. In de zelfdeterminatietheorie worden twee hoofdvormen van emotieregulatiestrategieën onderscheiden. Harm kan zich bewustzijn van zijn emoties en deze doelgericht verkennen, en dat zou een teken zijn van emotionele integratie. Hij kan ook proberen om de spanning en het verdriet te onderdrukken, door zijn emoties te negeren of verbergen voor zichzelf en/of anderen. Hoe zouden deze verschillende manieren van reageren samenhangen met zijn ervaring van autonomie, competentie en verbondenheid? Die vraag stond centraal in onderzoek van Zaidman en Benita (2026).
► Bespreking van Morele Revolutie (Rutger Bregman)
Morele Revolutie is het nieuwe boek van Rutger Bregman. Het boek is de bundeling van vier lezingen die hij in het najaar van 2025 gaf voor de BBC. Er was een relletje om de lezingen. De BBC schrapte onder politieke druk een passage waarin Bregman Trump (terecht) omschrijft als de meest openlijk corrupte president in de Amerikaanse geschiedenis. Dat de omroep zwichtte, illustreert ironisch genoeg precies het probleem dat Bregman wil aankaarten. Het boek volgt de structuur van een klassieke driedelige preek — een vorm die Bregman als domineeszoon van huis uit kent. Deel één is de ellende: de westerse wereld verkeert in een morele crisis. Deel twee de verlossing: de geschiedenis laat zien dat kleine groepen de wereld kunnen veranderen. Deel drie de dankbaarheid: we hebben een erfenis en een verantwoordelijkheid. Een vierde lezing voegt daar een persoonlijke laag aan toe over zingeving en wat heilig is.
► Internalisatie van organisatieverandering
Kamarova et al (2024) introduceren een model voor organisatieverandering dat ze IMOC noemen. IMOC staat voor Integrated Model of Organizational Change. Dit model brengt een groot aantal organisatieveranderingstheorieën en praktijken terug tot een overzichtelijk aantal psychologische mechanismen die bij organisatieverandering een rol spelen en biedt zo aanknopingspunten voor succesvolle organisatieverandering via internalisatie. Psychologische mechanismen zijn de interne processen van een werknemer die de internalisatie van verandering voorspellen. Internalisatie van de verandering betekent dat de medewerker zich de verandering heeft eigen gemaakt en erachter staat om die te helpen realiseren.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 869
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► De reden voor het verzoek
Een progressiegerichte techniek die in het bijzonder vaak gebruikt wordt door deelnemers aan onze trainingen is progressiegericht nee zeggen. Je collega vraagt je bijvoorbeeld of hij muziek aan mag zetten op jullie werkkamer, en jij wil dat niet. Of je leidinggevende vraagt je de deadline voor je project met een maand te vervroegen en je kunt dat niet doen. Of een medewerker vraagt je om een promotie en een salarisverhoging die jij als leidinggevende niet wilt honoreren. Of je kind 8-jarige vraagt je of hij alleen op de fiets door de drukke stad naar school mag voortaan, terwijl zijn fietsvaardigheden niet goed genoeg zijn. In al deze situaties kun je ervoor kiezen om progressiegericht nee te zeggen.
► Vluchtige generalisatie: waarom sociaal pessimisme en ondersocialiteit blijven bestaan
Epley et al. (2022) toonden aan dat mensen de neiging hebben om minder sociale contacten aan te gaan dan goed zou zijn voor hun eigen welzijn. Zij noemden dit verschijnsel ondersocialiteit. Uit hun onderzoek bleek dat we sociaal pessimistisch zijn. We onderschatten hoeveel we van gesprekken met onbekenden zullen genieten, hoeveel we ervan leren, en hoe weinig ongemakkelijk ze in werkelijkheid zijn. Maar als we dan toch zo’n gesprek hebben en merken dat het meevalt, waarom passen we onze verwachtingen dan niet duurzaam aan? Nieuw onderzoek van Atir en Epley (2026) onderzocht deze vraag en ontdekte een patroon dat ze fleeting generalization noemen, in het Nederlands te vertalen als vluchtige generalisatie. Hieronder beschrijf ik dit onderzoek en de bevindingen, en deel ik mijn eigen gedachten erover. Daarbij relateer ik vluchtige generalisatie aan eerder onderzoek naar onder andere de liking gap en het spotlighteffect.
► Causaliteit heroverwogen (1): niet veroorzaken maar mogelijk maken
Stel je twee situaties voor. In de eerste duw je een biljartbal. Hij rolt. De richting en snelheid zijn voorspelbaar uit de kracht en de hoek van je duw. Dit is causaliteit in zijn zuiverste vorm: oorzaak en gevolg, direct en mechanisch. In de tweede situatie open je een deur. Achter die deur ligt een gang met vertakkingen. Wie er doorheen loopt, waarheen, en waarom — dat bepaal jij niet. Je hebt geen effect veroorzaakt. Je hebt iets mogelijk gemaakt. Dit onderscheid — tussen veroorzaken en mogelijk maken, in het Engels tussen causation en enablement — klinkt misschien als een semantisch verschil. Maar ik denk dat het een van de belangrijkste onbenoemde inzichten is voor iedereen die werkt met motivatie, leren en gedragsverandering. Het verklaart waarom interventies soms “werken” en soms niet. Het verklaart waarom effectgroottes in onderzoek vaak klein zijn. En het verandert de manier waarop we over effectiviteit zouden moeten nadenken — niet alleen van interventies, maar ook van psychologische toestanden als groeimindset en autonome motivatie.
► Causaliteit heroverwogen (2): causale diagrammen als sleutel tot oorzakelijk denken
De informaticus en filosoof Judea Pearl laat zien dat we slechter zijn in causaal redeneren dan we denken. Hij ontwikkelde een wiskundig raamwerk om dat te verhelpen. Pearls werk heeft de epidemiologie al ingrijpend veranderd: causale diagrammen zijn daar inmiddels een standaardvereiste in toptijdschriften. In de economie en de kunstmatige intelligentie groeit zijn invloed ook gestaag. De psychologie — een discipline die voortdurend causale claims wil doen maar daar methodologisch slecht op is toegerust — begint zich langzaam te openen voor diezelfde ideeën.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 868
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► Progressiegerichte vraagtechnieken
Sinds de introductie van progressiegericht werken in 2011 heeft deze benadering een vaste plek verworven in de gereedschapskist van coaches, leidinggevenden en hulpverleners. Toch blijkt in de praktijk dat veel professionals zich beperken tot een handvol vertrouwde technieken – denk aan de nuttigheidsvraag of de cirkeltechniek – terwijl er een schat aan andere interventies beschikbaar is. Het overzicht dat ik hier geef, bevat verschillende vraagtechnieken, waarvan er vast meerdere zijn die nieuw voor je zijn of die je nog niet actief inzet. Deze technieken kunnen heel behulpzaam zijn in uitdagende gesprekken. Hopelijk brengt het overzicht je weer op wat nieuwe ideeën om uit te proberen.
► CPW zeven stappen aanpak in makkelijke taal
Met de CPW zeven stappen aanpak kun je als coach of begeleider je cliënt helpen bij het bereiken van een doel of het oplossen van een probleem. Hier kun je een podcast vinden over de aanpak, hier een animatie ervan en hier een toelichting op de logica ervan. Sommige coaches en begeleiders werken met anderstaligen en dan kan het belangrijk zijn om eenvoudiger Nederlands te gebruiken. In het document hierna vind je de CPW zeven stappen aanpak in makkelijke taal (A2 – ERK).
► Betekenisgebaseerd leiderschap in organisaties: 4 kanttekeningen
Van Knippenberg, Wu en De Haas (2026) publiceerden een studie over wat zij meaning-based leadership noemen – in het Nederlands te vertalen als betekenisgebaseerd leiderschap. Het gaat om leiderschap dat draait om het verbinden van het dagelijkse werk aan het hogere doel van de organisatie. Het concept werd geïntroduceerd door Van Knippenberg (2020) en wordt nu voor het eerst empirisch getoetst. Het onderzoek leverde interessante bevindingen op. Tegelijk riep het bij mij gedachten en vragen op. In dit artikel beschrijf ik eerst het onderzoek. Vervolgens deel ik mijn reflecties en kanttekeningen en bespreek ik de relevantie voor progressiegericht werken.
► Past deze methode bij progressiegericht werken?
Ik vind het soms lastig om in te schatten of een bepaalde methode die wordt voorgesteld door collega’s en medewerkers past bij de progressiegerichte benadering. Dat zei een directeur van een onderwijsinstelling een tijdje geleden tegen me. Hoe maak ik die inschatting?
► Hoe begrijpen we psychopathologie: biologisch of sociaal?
In een eerder artikel pleitte ik voor voorzichtigheid in het gebruiken van psychische labels als ADHD, OCD en autisme. Ik schreef daarin dat hoogleraar Laura Batstra waarschuwt dat we gedrag te snel pathologiseren: een label beschrijft dat iemand onrustig is, maar verklaart niet waarom. Toch blijven we zoeken naar “de oorzaak” in het brein of de genen. Waarom lukt het ons maar niet om die context – de school, het gezin, de maatschappij – serieus te nemen als primaire verklaring? Eric Turkheimer, psycholoog aan de Universiteit van Virginia, biedt in een recent essay in World Psychiatry een denkkader dat helpt deze impasse te doorbreken. Zijn centrale vraag is: op welke schaal moeten we psychopathologie eigenlijk begrijpen voordat we gaan zoeken naar oorzaken?
► Edward Deci is overleden, zijn gedachtegoed is springlevend
Edward Deci staat, samen met Richard Ryan, aan de basis van de zelfdeterminatietheorie. Dat is de meest invloedrijke motivatietheorie van de afgelopen decennia. Deci schreef in 1971 een onderzoeksartikel dat inging op de vraag welk effect extrinsieke beloningen kunnen hebben op intrinsieke motivatie.
► Tijdsarmoede: meer geld, minder tijd
De beroemde econoom John Maynard Keynes voorspelde in 1930 nog dat technologische vooruitgang ons zou bevrijden van langdurige arbeid en zou resulteren in overvloedige vrije tijd. Die voorspelling is niet uitgekomen. Het tegendeel blijkt waar. Het fenomeen “tijdsarmoede” beschrijft het chronische gevoel te veel te doen te hebben met onvoldoende beschikbare tijd (Giurge et al., 2020). Het gaat hierbij niet simpelweg om druk zijn, maar om een aanhoudend ervaren tekort dat doorwerkt in welzijn, gezondheid en productiviteit. Onderzoekers ontdekten dat tijdsarmoede een systemisch probleem is geworden dat dwars door inkomensgroepen heen snijdt.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 867
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► Je brein is er om te overleven
Theriault et al (2025) pleiten er in dit artikel voor om meer te gaan denken vanuit het volgende inzicht: de functie van ons brein is om ons te doen overleven. Die kijk op ons brein heeft implicaties voor (psychologisch) onderzoek en (psychologische) interventies.
► Strategische vragen: krachtige mentale gewoonte voor progressie
Strategische vragen veranderen de manier waarop je omgaat met uitdagingen, doelen en dagelijkse situaties. In een recent artikel in Perspectives on Psychological Science beschrijft psycholoog Patricia Chen (University of Texas at Austin) het verschil tussen vragen als “Ben ik hier wel slim genoeg voor?” en “Wat kan ik proberen om hier beter in te worden?” Het type vraag dat je jezelf stelt bepaalt je motivatie, je gedrag en je progressie.
► Aansluiten en erkennen
Aansluiten en erkennen zijn twee belangrijke progressiegerichte interventies. Ze liggen in elkaars verlengde, maar zijn niet precies hetzelfde. Met aansluiten laat je merken dat je het perspectief van je gesprekspartner hebt gehoord, dat je er goed naar hebt geluisterd. Met erkennen laat je merken dit perspectief valide en logisch is, gegeven hoe de ander de situatie ervaart.
► Hoe uitspraken over beperkte ontwikkelbaarheid zichzelf waarmaken
Onlangs kreeg ik een interessante vraag over ontwikkelbaarheid van comptenties van een oud-cursist. Hij vertelde me over een leiderschapsprogramma bij een grote organisatie waar hij bij betrokken was. Het programma zat op zich goed in elkaar: er was een heldere visie op leiderschap die netjes was vertaald naar competenties voor de deelnemers. Toch viel hem iets op dat hij als ondermijnend ervoer. Bij sommige competenties in het profiel stond een labeltje met een inschatting van de leerbaarheid. Bij de competentie ‘Strategische Behendigheid’ stond bijvoorbeeld: ontwikkelbaarheid ‘matig’. Dit was zichtbaar voor de deelnemers. Zijn vraag aan mij was: hoe denk jij hierover? Laat ik vooropstellen: de professionals die zo’n model maken, doen dat zelden met kwade bedoelingen. Waarschijnlijk willen ze eerlijk zijn en voorkomen dat deelnemers gefrustreerd raken als de ontwikkeling niet gemakkelijk gaat. Toch is dit label problematisch. Ik heb mijn antwoord aan de vragensteller opgebouwd langs twee lijnen: de logische houdbaarheid van de stelling en de psychologische impact ervan.
► De D-factor en primaire wereldbeelden: de wereld zien als lelijk en zinloos
In eerdere artikelen besprak ik de D-factor (de gemeenschappelijke kern van alle donkere persoonlijkheidstrekken), de maatschappelijke oorzaken ervan, en de waarden die ermee samenhangen. We weten dat mensen met een hoge D-factor geneigd zijn hun eigenbelang te maximaliseren ten koste van anderen, en dat ze dit gedrag rechtvaardigen met cynische overtuigingen. Nieuw onderzoek van Schrödter & Hilbig (2026) voegt hier een belangrijk puzzelstuk aan toe. Het kijkt niet naar gedrag of rechtvaardigingen, maar naar beleving: door wat voor bril kijken deze mensen naar de werkelijkheid? De uitkomst is interessant: ze zien de wereld niet alleen als een strijdtoneel, maar als een zinloze woestijn — saai, lelijk, en zonder inherente betekenis.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 866
► Mentorgesprekken met leerlingen: kort, rustig en doelgericht
Mentoren voeren regelmatig gesprekken met leerlingen over tegenvallende resultaten. Die gesprekken zijn soms niet eenvoudig. De leerling zit er soms met hangende schouders bij, de mentor voelt de druk om iets te bereiken in beperkte tijd, en beiden weten dat goede voornemens lang niet altijd leiden tot betekenisvolle progressie. Voor een middelbare school maakte ik een handreiking die mentoren helpt om zulke gesprekken kort, rustig én doelgericht te voeren. Het uitgangspunt: niet proberen om alles in één gesprek op te lossen, maar toewerken naar een kleine, haalbare volgende stap en een vervolgcheck. Zo kun je samen met de leerling ontdekken wat werkt — en dat vasthouden.
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
►Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► Elke avond de troep van de kinderen opruimen…
Een deelnemer aan de training progressiegericht leidinggeven had als een van zijn leerdoelen dat de opvoeding van zijn kinderen beter zou gaan verlopen. Hij vond het soms zwaar, twee kinderen van 3 en 5. Tijdens de trainingssessies deed hij veel ideeën op die hij direct thuis ging uitproberen. Hij kwam bijvoorbeeld met een oplossing om niet meer elke avond de etenstroep van de kinderen te hoeven opruimen.
► Moreel universalisme: software voor een verbonden wereld
Zal moreel universalisme, ondanks alles wat we vandaag de dag in de wereld zien gebeuren, blijven groeien? Wie vandaag het nieuws opent, wordt waarschijnlijk niet vrolijk. Van de felle ‘America First’-retoriek en de verharding in het publieke debat tot het onvermogen om klimaatverandering daadkrachtig aan te pakken: de wereld lijkt zich terug te trekken in loopgraven. De droom van een open, verbonden wereld maakt plaats voor een tijdperk van muren, identiteitsstrijd en eigenbelang. Het voelt alsof de vooruitgang tot stilstand is gekomen, of erger nog: dat we de klok aan het terugdraaien zijn. Maar is dat het hele verhaal? Wie uitzoomt en kijkt naar de eeuwen in plaats van de dagkoersen, ziet wellicht een ander patroon. Ooit heb ik gewezen op vijf materiële macrotrends die de menselijke geschiedenis tekenen: we worden minder antropocentrisch, onze netwerken verdichten, we werken meer samen, onze collectieve intelligentie groeit en geweld neemt af. Zou het kunnen dat deze vijf trends worden aangedreven door een zesde macrotrend, die van moreel universalisme?
► Checklist complimenteren
Vorige week verzorgden we een training progressiegerichte intervisie voor trajectbegeleiders bij het UAF. Deze professionals hebben een enorme drive om hoogopgeleide nieuwkomers te ondersteunen bij het vinden van hun studieloopbaanweg in Nederland. Ze hebben daarbij veel oog voor de persoon en waarderen hun cliënten. Ze vinden het belangrijk om die waardering, bijvoorbeeld in de vorm van complimenten, zo te formuleren dat het ondersteunend is aan de progressie die de persoon wil en moet bereiken. In de onderstaande checklist staan do’s en don’ts bij complimenteren, aan de hand waarvan de deelnemers reflecteerden. Ze deden al heel veel dingen die goed werken bij complimenteren en kwamen ook op een paar ideëen wat ze nog en minder konden gaan doen in hun gesprekken.
► Institutionele mindset en academische prestaties en welzijn van studenten
Dit artikel van Bu et al. (2026) laat zien dat de manier waarop studenten de overtuigingen van hun onderwijsinstelling over intelligentie waarnemen, zowel hun academische prestaties als hun persoonlijk welbevinden voorspelt.
► Loopbaantransities construeren
barra doet al lang onderzoek naar loopbaantransities. Een van de kernboodschappen uit haar onderzoek is dat loopbaantransities vaak via een test-and-learn traject plaatsvinden en niet zozeer via een plan-and-implement-traject.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 865
► Dagelijkse fluctuaties in behoeftenfrustratie
Olafsen et al (2025) deden onderzoek naar dagelijkse fluctuaties in behoeftenfrustratie op het werk. Ze wilden weten of behoeftefrustratie op het werk varieert op van dag tot dag en hoe die eventuele fluctuaties samenhangen met psychologische distantie, ontspanning, negatieve en positieve werkgerelateerde gevoelens, vitaliteit, emotionele uitputting en slaapkwaliteit. Ze onderzochten dit met een mix van kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden. Via dagboekmetingen werden dagelijkse fluctuaties vastgelegd en dit werd aangevuld met kwalitatieve diepte-interviews. De drie basispsychologische behoeften werden afzonderlijk onderzocht, in plaats van als een samengestelde score.
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 14 april 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
►Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 14 april 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► Positieve emoties en creativiteit: de rol van motivationele intensiteit en creatieve fase
Barbara Fredrickson ontwikkelde de broaden-and-build-theorie en stelde dat positieve emoties het denken en handelen op het moment zelf verbreden (Fredrickson, 2001). Zij koppelde deze verbreding expliciet aan creativiteit en ontdekkend gedrag. Volgens haar worden mensen in zulke momenten speelser en flexibeler. Daardoor zouden zij gemakkelijker alternatieven verkennen en nieuwe combinaties vormen. Fredrickson stelde bovendien dat zulke momenten op langere termijn bijdragen aan het opbouwen van hulpbronnen, zoals cognitieve vaardigheden en sociale verbindingen. Deze theorie heeft het denken over creativiteit sterk beïnvloed. Tegelijk heeft later onderzoek laten zien dat het verband tussen positieve emoties en creativiteit minder algemeen is dan deze formulering suggereert. Het effect komt vaak voor, maar niet altijd. De aard van de ervaring en de aard van de taak blijken belangrijk.
► Hoe herken je welke progressiegerichte interventie nuttig is?
Hoe herken je welke progressiegerichte interventie nuttig is? Die vraag stelde iemand die binnenkort de training progressiegericht coachen en adviseren gaat volgen bij CPW. Ze had de boeken al wat doorgebladerd en was bang dat ze zou verdrinken in de hoeveelheid progressiegerichte interventies. Een begrijpelijke gedachte, want de progressiegerichte benadering is een fijnmazige situationele benadering; wat in de ene situatie werkt, werkt in de andere wellicht juist averechts.
► Van positieve ervaringen naar creativiteit bij twee progressiegerichte technieken
Positieve emoties lijken vaak samen te gaan met creativiteit. Veel mensen herkennen dat intuïtief: een prettige sfeer kan het denken openen. Onderzoek ondersteunt dit beeld regelmatig, maar laat ook een belangrijke nuance zien. Positieve emoties kunnen het denken verbreden, maar ze kunnen het ook vernauwen. Dat hangt vooral af van de mate waarin de positieve ervaring doelgericht en urgent aanvoelt, en van de fase van het creatieve proces. In mijn eerdere artikel Positieve emoties en creativiteit: de rol van motivationele intensiteit en creatieve fase heb ik die nuance uitgewerkt. Ik beschreef daar hoe positieve ervaringen kunnen verschillen in motivationele intensiteit. Positieve ervaringen met een lage intensiteit (zoals tevredenheid of een open verlangen) verbreden de aandacht. Positieve ervaringen met een hoge intensiteit (zoals vastberadenheid of gretigheid) vernauwen de aandacht juist. In dit artikel laat ik zien wat deze kennis zegt over twee veelgebruikte progressiegerichte technieken: het bespreken van bereikte betekenisvolle progressie en de cirkeltechniek.
► De logica van de CPW 7-stappenaanpak: Een psychologische architectuur voor creativiteit en focus
Progressiegericht werken wordt vaak in één adem genoemd met positiviteit. Die associatie is begrijpelijk, maar wie de aanpak reduceert tot ‘positief doen’, mist de onderliggende logica. Psychologisch onderzoek laat namelijk zien dat positieve ervaringen en emoties niet op een simpele manier samenhangen met creativiteit. Het effect is afhankelijk van de motivationele intensiteit van de ervaring en van de fase in het creatieve proces. In dit artikel gebruik ik dat theoretische kader om de opbouw van de CPW 7-stappenaanpak te verhelderen. De aanpak blijkt niet slechts een lijstje vragen, maar een zorgvuldig ontworpen gespreksarchitectuur.
► SPI 2026: wereldwijde sociale progressie op een kantelpunt
De Social Progress Index (SPI) 2026 laat zien dat de wereld zich op een kantelpunt bevindt. Na decennia van gestage verbetering in kwaliteit van leven is de mondiale sociale progressie sinds 2021 tot stilstand gekomen en dreigt deze in meerdere opzichten om te slaan in achteruitgang. Net als in eerdere edities brengt de SPI sociale en ecologische prestaties van landen in kaart, los van economische indicatoren zoals het bbp.
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 864
► FUSE-programma bevordert leercultuur en verbetert prestaties en welzijn van docenten
Yeager et al. (2025) toetsen een docentinterventie die mikte op sterker leerlingengagement en betere wiskundeprestaties bij leerlingen van ongeveer 11–15 jaar (grades 6–9; ongeveer groep 8 tot en met klas 3). Het uitgangspunt is dat afnemend engagement niet alleen te maken heeft met wát er wordt geleerd, maar ook met de klascultuur: welke boodschap krijgen leerlingen in de dagelijkse interacties over fouten maken, vastlopen, vragen stellen en openlijk laten zien dat je iets nog niet beheerst? De auteurs ontwikkelden daarom een aanpak die docenten helpt om een leercultuur (culture of learning) te bevorderen, als alternatief voor een “culture of judgment and evaluation”.
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 15 januari 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
►Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 15 januari 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► De emotionele gezichtsuitdrukkingen van mijn kleinkind
Anderhalf jaar geleden is mijn kleinkind geboren en sinds die tijd heb ik zijn ontwikkeling van dichtbij kunnen meebeleven. Een van de aspecten die me fascineren is de ontwikkeling van zijn (emotionele) gezichtsuitdrukkingen. Van ongecontroleerde grimassen in de eerste weken nadat hij geboren was, tot het vertrekken van zijn gezichtje als hij iets nieuws proeft dat zuur of bitter is, tot het bewust reageren op gezichtsuitdrukkingen van de mensen om hem heen en het zelf communiceren via gezichtsuitdrukkingen. Ik koppel mijn observaties aan twee invloedrijke emotietheorieën, de basic emotion theory (BET) en de theory of constructed emotion (TCE). Zie ook dit artikel over ‘onderweg naar goede kennis over emoties’. Nu is er een interessant artikel verschenen over emoties en gezichtsuitdrukkingen, wat resoneert met mijn observaties.
► PDCA-B als evaluatietool: progressiegericht evalueren in vijf stappen
Een opdrachtgever van me had mijn artikel Progressiegerichte PDCA-B: van goede voornemens naar blijvende verbetering gelezen. Ze wilde een project evalueren dat binnen haar organisatie was uitgevoerd en ze wilde het progressiegericht doen. Haar idee was om het via de PDCA-B aanpak doen. Ze had al een opzet gemaakt en daar had ik nog enkele wijzigingen in aangebracht. Zo kwamen we tot de volgende aanpak.
► Tegenmaatregelen tegen briljantie-overtuigingen
Bauer et al (2026) publiceerden
een artikel waarin ze het Briljant-Belonging-model introduceren, het
‘briljantie-erbijhoren-model’. Een bijzonder interessant model, waarin
kennis vanuit verschillende psychologische onderzoeksgebieden bij elkaar
komen. Daarnaast biedt het artikel overtuigende inzichten over wat al
dan niet kan werken om tegenmaatregelen te nemen tegen
cultureel-ingebedde overtuigingen over briljantie, die negatief
uitwerken voor grote groepen mensen.
► Naturalness bias in de klas: waarom kinderen lage-SES leeftijdgenoten minder talentvol inschatten
Brummelman et al. (2026) laten zien dat kinderen (8–13 jaar) lage-SES leeftijdgenoten relatief vaker als hardwerkend en minder als intelligent zien. Succes schrijven ze vooral toe aan inzet en falen sneller aan gebrek aan intelligentie. De auteurs waarschuwen dat dit ogenschijnlijk positieve beeld een nadeel kan hebben: het kan impliciet suggereren dat lage-SES leerlingen minder talentvol zijn, waardoor ze minder snel als geschikt worden gezien voor verrijking, uitdagender werk of hogere niveaus, vooral bij een naturalness bias (voorkeur voor ogenschijnlijk aangeboren talent).
Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 863
► Het effect van AI-feedback op leerervaringen
Yu Quang (2025) onderzocht AI-gestuurde feedback en de motivatie en mindset van Chinese studenten die Engels als vreemde taal aan het leren waren. De onderzoeker vroeg zich af hoe AI-gestuurde feedback kon bijdragen aan het ontwikkelen van een groeimindset en het versterken van betrokkenheid en volharding van studenten, vanuit het perspectief van de zelfdeterminatietheorie (SDT).
► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 15 januari 2026): In deze training progressiegericht leidinggeven van vijf sessies, die gegeven wordt door Gwenda Schlundt Bodien en Coert Visser leert u als leidinggevende om sneller en prettiger progressie te bereiken met uw team.
►Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 15 januari 2026). De intensieve training progressiegericht coachen wordt verzorgd door Coert Visser en Gwenda Schlundt Bodien. De training is bedoeld voor (team-)coaches, coachende docenten, adviseurs en trainers die progressie willen bereiken met hun cliënten en studenten.
► Waarom intrinsieke motivatie het verschil maakt bij goede voornemens
In januari nemen veel mensen zich van alles voor. Gezonder eten, vaker bewegen, meer sparen, minder afleiding. Meestal kiezen we zulke voornemens omdat ze verstandig zijn en op de lange termijn iets opleveren. En toch zakt het vaak weg zodra het gewone leven weer op stoom is. Woolley et al. (2025) bieden een verklaring die tegelijk simpel en praktisch is: wat je belangrijk vindt, helpt vooral bij het kiezen van een voornemen, maar voorspelt nauwelijks of je het volhoudt. Wat wél samenhangt met volhouden is intrinsieke motivatie: de mate waarin het doen zelf prettig, interessant of bevredigend voelt.
► Belast kinderen niet met je eigen statische mindset
Belast kinderen niet met je eigen statische mindset. Muradoglu et al (2025) onderzochten mindsetovertuigingen onder jonge kinderen, in de leeftijd van 5 tot 13. Er wordt soms gedacht dat jonge kinderen geen mindsetovertuigingen hebben en dat gedachten over aanleg en inspanning voor hen nog te abstract zouden zijn. De huidige studie onderzocht daarom de overtuigingen van jonge kinderen over intellectuele bekwaamheid. De onderzoekers betrokken vijf verschillende overtuigingen en constructen in hun onderzoek.
► Autonomie hangt wereldwijd samen met welbevinden
Martela et al. (2026) onderzochten met gegevens uit 66 landen of mensen die meer autonomie ervaren ook een hoger welbevinden rapporteren. Daarnaast keken ze of die samenhang sterker is in rijkere en meer individualistische landen.
► Het frisse start-effect
Het frisse start-effect betekent dat mensen vooral veranderingsbereid zijn wanneer ze het gevoel hebben dat ze een frisse start kunnen maken. In haar boek How to change legt Katy Milkman uit hoe dit werkt.
Abonneren op:
Reacties (Atom)