Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 881

► Progressiegericht Leidinggeven (start 1 september 2026)

► Progressiegericht Adviseren (start 26 mei 2026)

Onze trainingen combineren praktische toepasbaarheid met een stevige wetenschappelijke basis.

► Is de CPW-zeven stappen aanpak bruikbaar als er iets diepers aan de hand is?

Is de CPW-zeven stappen aanpak bruikbaar als er iets diepers aan de hand is? Die vraag kreeg ik pasgeleden. In deze bijdrage een paar reflecties naar aanleiding van die vraag. De CPW-zeven stappen aanpak is een manier van progressiegericht coachen, waarbij de coach via activerende vragen de cliënt helpt om zicht te krijgen op zijn gewenste situatie en op ideeën te komen voor progressiestapjes die vanuit zijn eigen ervaringen voortkomen.  

► Het progressiegerichte stuurproces (met infographic)

Progressiegericht sturen zetten leidinggevenden in wanneer verandering bij een medewerker echt nodig is. Het gaat dan om situaties waarin iemand iets doet op een onjuiste of ineffectieve manier, of juist iets nalaat wat wel nodig is. In zulke gevallen formuleert de leidinggevende een functionele en legitieme progressieverwachting en geeft daar een rationale bij die verwijst naar een overkoepelend belang. Een vaak gemaakte denkfout is dat dit allemaal in één gesprek samenkomt. In de praktijk is sturen vrijwel altijd een proces met meerdere stappen, waarvan het stuurgesprek er één is.  

► De theorie van het voorspellende brein als verklarend fundament van de progressiegerichte benadering

In dit artikel belichtte ik al eens hoe ik aankijk tegen de plek van emoties, en al onze mentale ervaringen, binnen ons CPW-progressiemodel. Predictive Processing, de theorie van ons voorspellende brein, is waarschijnlijk de meest invloedrijke overkoepelende verenigende theorie aan het worden binnen de cognitieve neurowetenschap en de cognitieve psychologie. Het is een verenigende theorie omdat de theorie fundamentele verklaringen biedt voor onze ervaringen in onze werkelijkheid. Voor een samenvatting van de vier componenten van ons voorspellende brein verwijs ik naar dit artikel. 

► Churn en het dynamisch mensbeeld: enablement als verklaring

In zijn nieuwe boek Churn: The Tension That Divides Us and How to Overcome It introduceert professor Claude Steele een woord voor de mentale agitatie en lichamelijke stress die mensen ervaren in diverse settings waarin hun identiteit hen zou kunnen benadelen. In twee eerdere artikelen beschreef ik wat churn is, hoe stereotype threat haar aandrijft, en hoe Steeles drieslag zien, verwelkomen en ondersteunen vertrouwen opbouwt op het niveau van docenten en instellingen. In dit artikel laat ik zien hoe Steeles werk aansluit bij een mensbeeld dat ik in mijn boek De Dynamische Mens heb uitgewerkt. En dat mensbeeld biedt op zijn beurt een verklarend kader voor wat Steele in zijn praktijk laat zien.  

►  Kwaliteit van motivatie en het voorspellende brein

In dit artikel suggereer ik dat de theorie van ons voorspellende brein een heel goede kandidaat is om als verklarend fundament voor die vier kernelementen van de progressiegerichte benadering te fungeren. De vier kernelementen van de progressiegerichte benadering zijn het boeken van betekenisvolle progressie, het leveren van duurzame inspanning, het ervaren van een hoge kwaliteit van motivatie en het koesteren van de overtuiging dat progressie mogelijk is via effectieve inspanning. Mijn gedachte over de kwaliteit van motivatie en de theorie van ons voorspellend brein is dat motivatiekwaliteit samenhangt met de mate waarin gedragsregulatie congruent is met hiërarchische zelfrelevante voorspellingsmodellen. 

Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 880

► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 1 september 2026)

► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 26 mei 2026)

Onze trainingen combineren praktische toepasbaarheid met een stevige wetenschappelijke basis.

► Eén onlineles en een keuzestructuur stimuleren jarenlang het kiezen voor uitdaging

Stel je een zestienjarige voor die aan het begin staat van de bovenbouw van de Noorse middelbare school en moet kiezen tussen een lichter en een uitdagender wiskundepakket. De keuze lijkt op dat moment overzichtelijk, maar werkt jarenlang door in welke vervolgopleidingen toegankelijk blijven. Veel leerlingen kiezen op zulke momenten voor de veilige weg, ook wanneer zij het uitdagender pad waarschijnlijk wel aan zouden kunnen. Bettinger et al. (2026) onderzochten of een kort onlineprogramma daar verandering in kan brengen. Ook onderzochten ze of een eventueel duwtje naar het uitdagender pad geen schade berokkent aan leerlingen voor wie die keuze niet vanzelfsprekend was. 

► Sturen: de blinde vlek

Mijn vermoeden dat sturen (of een gebrek daaraan) een blinde vlek is in onze samenleving, is de afgelopen decennia gegroeid. Dat vermoeden wordt gevoed door de misverstanden die ik in de praktijk regelmatig tegenkom. Leidinggevenden die een verkeerd begrip hebben van wat motivatie inhoudt, die autonomie definiëren als ‘onafhankelijkheid’, die gefrustreerd zijn als doelen wel worden geformuleerd maar niet worden gerealiseerd en dan gaan proberen te achterhalen waarom medewerkers het niet doen of wat ze nodig hebben, leidinggevenden die bewust of onbewust geloven dat medewerkers soms een schop onder hun kont nodig hebben om in beweging te komen, om er maar een paar te noemen. 

►  Geef ze niet de ‘nee-‘optie als die er niet is

In progressiegerichte gesprekken is dat wat je wel zegt net zo belangrijk als wat je niet zegt. Een voorbeeld daarvan is het woordje ‘of’, oftewel het ruimte bieden voor de ‘nee-optie’. 

Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 879

► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 1 september 2026)

► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 26 mei 2026)

Onze trainingen combineren praktische toepasbaarheid met een stevige wetenschappelijke basis.

► De rationale voor werken op kantoor

Veel leidinggevenden brengen in onze trainingen als stuurcasus in dat medewerkers te weinig op kantoor aanwezig zijn. Er is dan bijvoorbeeld een regel dat iedere medewerker een minimumaantal dagen per week op kantoor moet werken, maar meerdere medewerkers houden zich daar niet aan. 

 

► Goed luisteren begint met een heldere opdracht aan jezelf

Veel artikelen en trainingen over luisteren bevelen specifieke zichtbare gedragingen aan: oogcontact, knikken, spiegelen, samenvatten, doorvragen. Daarnaast wordt benadrukt dat de luisteraar een juiste innerlijke houding moet cultiveren: aandachtig, empathisch, oordeel uitstellend, onvoorwaardelijk positief. In progressiegericht werken kijken wij hier anders tegenaan. Een bewuste focus op zichtbaar luistergedrag zien wij als contraproductief, en het opsommen van houdingseigenschappen biedt naar onze ervaring weinig grip op wat een luisteraar concreet zou moeten doen. Wij geven onszelf in een gesprek één heldere, toetsbare opdracht. Het bijbehorende gedrag volgt daar vanzelf uit en is functioneel: het draagt het luisteren omdat het eruit voortkomt.

 

► Jezelf bewijzend: nieuw boek van Jakob Hohwy

In zijn nieuwe boek The Self-Evidencing Agent presenteert Jakob Hohwy self-evidencing als een overkoepelende theorie voor het menselijk bestaan. De kerngedachte: een mens is zijn model van zichzelf en de wereld, hij heeft het niet. Dit artikel bespreekt zijn theorie, de verschillen met predictive processing wetenschappers als Anil Seth, Andy Clark en Lisa Feldman Barrett, en plaatst kanttekeningen bij zijn puur internalistische invalshoek. 

 

► Claude Steeles boek Churn: identiteitsdreiging als verklaring van prestatieverschillen

In zijn nieuwe boek Churn: The Tension That Divides Us and How to Overcome It introduceert Steele het woord ‘churn’ voor de mentale agitatie en lichamelijke stress die mensen ervaren in diverse settings wanneer ze rekening moeten houden met de mogelijkheid dat hun identiteit hen zal benadelen. Churn werkt bij meerderheids- en minderheidsgroepen, belast werkgeheugen, tast prestaties aan en ontstaat ook zonder vijandig gedrag. Steele laat zien dat veel ogenschijnlijke prestatieverschillen responsen zijn op hoe situaties zijn ingericht, en werkt uit hoe je settings kunt ontwerpen waarin churn afneemt. In dit eerste van drie artikelen leg ik uit wat churn is en wat het in beweging zet. 

Nieuwsbrief Progressiegericht Werken 878

► Training Progressiegericht Leidinggeven (start 1 september 2026)

► Training Progressiegericht Coachen & Adviseren (start 26 mei 2026)

Onze trainingen combineren praktische toepasbaarheid met een stevige wetenschappelijke basis.

 

► Hoe ga je progressiegericht om met weerstand?

Recent vroeg iemand me: hoe ga je progressiegericht om met weerstand? Het is een begrijpelijke vraag, want iedereen die werkt met mensen kent de momenten waarop het lijkt alsof de ander niet meewerkt of iets laat zien wat op tegenwerking lijkt. Toch is er geen eenvoudig algemeen antwoord op de vraag. Het woord ‘weerstand’ kan namelijk verwijzen naar heel verschillende situaties. In dit artikel leg ik uit hoe je progressiegericht kunt kijken naar weerstand. 

► Het belang van actief leren in het tijdperk van grote taalmodellen

Di Paolo et al (2024) brengen in dit artikel de werking van ons voorspellende brein, grote taalmodellen (LLM’s) en Montessori onderwijs bij elkaar, om zo het belang van actief leren in het tijdperk van LLM’s te onderbouwen. 

► Het dynamisch genoom: hoe ons DNA voortdurend verandert

Je hebt het vast wel eens gehoord: het menselijk genoom komt voor 98,4 procent overeen met dat van de chimpansee. Een opvallend cijfer, maar er zit iets vreemds in de formulering. Ze gaat ervan uit dat er één menselijk genoom is, een soort gemeenschappelijke code voor alle mensen. Maar dat klopt niet. Het genoom van twee mensen verschilt onderling, ergens rond een halve procent. We hebben dus niet één menselijk genoom maar miljarden, één voor elke persoon. Maar zelfs dat beeld blijkt nog te eenvoudig. Want ook binnen één persoon is er niet één genoom. De cellen in jouw lichaam dragen niet allemaal precies dezelfde DNA-code. Ze verschillen onderling, en die verschillen worden in de loop van je leven groter. In het recent verschenen boek Beyond Inheritance laat wetenschapsjournalist Roxanne Khamsi zien dat ons genetisch materiaal voortdurend verandert, in elke cel, gedurende ons hele leven. We zijn geen vaste blauwdruk, we zijn een genetisch proces in beweging.  

► Nieuw boek: de dynamische mens

Nieuw boek: de dynamische mens, geschreven door mijn collega Coert Visser. Het boek is een voorstel voor een nieuwe psychologie. Een psychologie die het denken in psychologische essenties verlaat en gaat denken vanuit ‘enablement’. Het boek is een uitnodiging om het denken in termen van stabiele eigenschappen los te laten en in plaats daarvan te gaan denken in termen van een samenhangend alternatief. 

► Onszelf zien als overprikkeld, is dat verstandig? Misschien niet.

Het woord overprikkeld komt regelmatig terug in alledaagse gesprekken. “Ik ga zaterdag niet mee de stad in, ik raak helemaal overprikkeld van die geluiden en mensen.” “Ik kom vanavond toch niet, ik ben helemaal overprikkeld.” “Ik moet die vergadering even overslaan, ik raak overprikkeld van zoveel input achter elkaar.” Het lijkt iets te benoemen dat veel mensen herkennen, en het wordt ingezet om uit te leggen waarom iemand iets niet kan of niet wil. De onderliggende ervaring is herkenbaar. Vermoeidheid, geïrriteerdheid, een verlangen naar rust zijn voor iedereen herkenbare ervaringen. Wat opvalt is niet die ervaring, maar de specifieke manier waarop ze tegenwoordig steeds vaker wordt benoemd. Welke betekenis heeft het woord ‘overprikkeld’, en welke gevolgen kan het gebruik ervan hebben?  

► Zelfondersteunende en zelfondermijnende stijlen

Natuurlijk leef je altijd in een context, waarbij andere mensen en omstandigheden invloed hebben op je psychologische basisbehoeften vervulling of frustratie. Naast die invloed vanuit de context is er ook sprake van ‘zelf beïnvloeding’. Je kunt zelf je eigen psychologische basisbehoeften in meerdere of mindere mate vervullen. Behzadnia et al (2026) ontwikkelden een meetinstrument waarmee die vervulling van psychologische basisbehoeften door de persoon zelf kan worden gemeten. Daarnaast keken de onderzoekers naar de relatie tussen deze eigen psychologische basisbehoeften vervulling of frustratie en de algemene kwaliteit van motivatie van de persoon.